Tepki (immun tizimi buzilishi) va azoospermiya: asosiy sabablari
Tepki (ya'ni, immun tizimining haddan tashqari yoki noto'g'ri ishlashi) bo'lgan erkaklarda azoospermiya, ya'ni eyakulyatda spermatozoidlar aniqlanmasligi holati kuzatilishi mumkin. Urug' hujayralarining umuman ishlab chiqilmasligi (noobstruktiv shakl) yoki urug' yo'llaridan chiqa olmasligi (obstruktiv shakl) bir nechta sabablarga ko'ra yuzaga keladi. Asosiy sabablar quyidagilardir:
1. Autoimmun reaktsiyalar
Immun tizimi tananing o'z urug' hujayralariga qarshi antitana ishlab chiqaradi. Bu holat:
- Anti-sperm antitelalar paydo bo'lishiga olib keladi;
- Bu antitelalar spermatozoidlarning harakatlanishini susaytiradi, ularga zarar yetkazadi, ba'zan esa urug' ishlab chiqarilishiga ham salbiy ta'sir qilishi mumkin.
Autoimmun omil bepushtlikning nisbatan kam uchraydigan sabablaridan biri bo'lib, uni aniqlash uchun maxsus tekshiruvlar talab etiladi.
2. Yallig'lanish (orxit)
Infeksiya yoki immun javob bilan bog'liq yallig'lanish urug' ishlab chiqaruvchi to'qimalarga zarar yetkazishi mumkin:
- Orxit (ya'ni moyaklarning yallig'lanishi) — ayniqsa, parotit (svinka) kasalligidan keyin;
- Bu yallig'lanish urug' ishlab chiqaruvchi to'qimalarni zararlab, spermatozoid ishlab chiqarishni to'xtatishi mumkin.
Ayniqsa ikki tomonlama orxitda moyaklarning urug' ishlab chiqarish funksiyasi jiddiy pasayishi mumkin, bir tomonlama yallig'lanish esa odatda to'liq bepushtlikka olib kelmaydi. Shu sababli bolalik yoki o'smirlik davrida parotit bilan og'rigan erkaklar bu haqda androlog shifokorga albatta aytishi kerak. Parotitga qarshi o'z vaqtida emlanish esa bu asoratning oldini olishda muhim rol o'ynaydi.
Azoospermiya aniqlansa, nima qilish kerak?
Sababni faqat shifokor aniqlay oladi. Androlog ko'rigida odatda quyidagilar baholanadi:
- takroriy spermogramma (natijani tasdiqlash uchun);
- gormonal tahlillar (FSH, LH, testosteron);
- moyaklar ultratovush tekshiruvi;
- zarurat bo'lsa, immunologik, infeksiyalarga oid va genetik tekshiruvlar;
- o'tkazilgan kasalliklar (masalan, parotit) tarixi.
Davolash va farzand ko'rish imkoniyatlari
Davolash taktikasi sababga bog'liq: ba'zi holatlarda yallig'lanishga qarshi yoki immunologik terapiya shifokor nazorati ostida qo'llanadi. Moyaklarda spermatozoid ishlab chiqarilishi saqlanib qolgan bo'lsa, Mikro-TESE usulida spermatozoidlarni olib, IKSI jarayonida foydalanish mumkin. Umumiy reja esa erkaklar bepushtligi bo'yicha individual tarzda tuziladi. O'zboshimchalik bilan dori qabul qilmang: avval sababni aniqlash, keyin davolash.
📨 Manba: Telegram: @eko_iksi_clinic